توضیحات

اعتراضات سراسری در ایران با اعتصاب های بازار تهران که از ۲۸ دسامبر ۲۰۲۵ گرفت، آغاز شد؛ این اعتصاب ها در واکنش به سقوط شدید ارزش پول ملی ایران و وخامت شرایط اقتصادی شکل گرفت. این اقدامات اولیه به سرعت به تظاهرات خیابانی گسترده تبدیل شد. مطالبات معترضان فراتر از خواسته های اقتصادی رفت و به مخالفت صریح با جمهوری اسلامی کشیده شد، از جمله اعتراض به سرکوب های طولانی مدت و محرومیت از حقوق بنیادین. مجموعه فعالان به صورت محرمانه شعارهای معترضان را به تفکیک جغرافیا مستند کرده و می تواند آنها را برای تحلیل در اختیار قرار دهد.
تا اوایل ژانویه ۲۰۲۶، تظاهرات به تمامی استان ها و بیش از ۲۰۰ شهر گسترش یافت و مکان هایی چون میدان های عمومی، خیابان ها، دانشگاه ها و مناطق تجاری را در بر گرفت. نیروهای امنیتی ایران، شامل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نیروهای بسیج، و مأموران لباس شخصی (به ویژه پس از ۷ ژانویه که کنترل به نیروهای انتظامی واگذار شد)، با سرکوب سراسری و خشونت آمیز پاسخ دادند که با دستگیری های گسترده و اقدامات امنیتی اجباری همراه بود.
الگوی واکنش دولت:
نیروهای امنیتی برای سرکوب اعتراضات از خشونت فزاینده استفاده کردند، از جمله استفاده از سلاح های مرگبار و غیرمرگبار، ضرب وشتم و بازداشت های دسته جمعی. مستندات هرانا نشان می دهد که مقامات رویکردی نظامی سازی شده را در کنترل جمعیت اتخاذ کرده اند که خطر وقوع تلفات جمعی، جراحات نافذ مرگبار و ناتوانی دائمی را به شدت افزایش داده است. این خطر با ممانعت و محروم سازی از خدمات درمانی تشدید شده است.
استفاده از زور و تسلیحات به کارگرفته شده:
سلاح های مرگبار مستندشده (غیرجامع):
• سلاح های تهاجمی با الگوی کلاشینکف (AK-47/AKM، AK-74)
• سلاح های تهاجمی کالیبر ۵.۵۶×۴۵ (پلتفرم های نوع M4/AR، G36، KH-2002/2003 ساخت ایران)
• تفنگ های نبرد خانواده G3 (۷.۶۲×۵۱ میلی متر)
• سامانه های تک تیرانداز و تیرانداز انتخابی (SVD، صیاد)
• تپانچه با مهمات واقعی
• مسلسل های نصب شده روی خودرو (PKM، دوشکا)
سلاح های کنترل جمعیت که به صورت نادرست استفاده شده اند:
• شات گان های ۱۲ گیج شلیک کننده گلوله های فلزی (ساچمه) و مهمات موسوم به «غیرمرگبار»
• پرتابگرهای گاز اشک آور ۳۸ میلی متری (گاز CS)، از جمله استفاده مستقیم به سمت افراد
• تفنگ های پینت بال که برای وارد آوردن آسیب جدی تغییر کاربری داده شده اند
این سلاح ها برای کشتار در میدان جنگ طراحی شده اند. استفاده از آنها در محیط های اعتراضی فراتر از حدود مجاز رفتارهای انتظامی است و نشان دهنده قواعد درگیری نظامی سازی شده است. اثرات مستند شامل جراحات نافذ مرگبار، تلفات دسته جمعی و ناتوانی های دائمی، به ویژه نابینایی است.
تلفات، بازداشت ها و بازداشت های خودسرانه:
کشتارها و جراحات:
اقدامات نیروهای امنیتی منجر به مرگ چندین نفر و مجروح شدن گسترده معترضان شده است. در زمان نگارش این گزارش، بیش از ۶۳۰۰ نفر کشته شدن آنها تأیید شده و بیش از ۱۷۰۰۰ پرونده دیگر در دست بررسی توسط مجموعه فعالان است.
بازداشت های گسترده:
مقامات ایرانی در طول دوره اعتراضات، اقدام به بازداشت های گسترده کردند. تا ۲۷ ژانویه، بیش از ۴۰۰۰۰ نفر به صورت خودسرانه بازداشت شده اند.
ممانعت از درمان پزشکی:
گزارش های متعدد حاکی از آن است که معترضان مجروح به دلیل ترس از بازداشت، از مراجعه به بیمارستان ها خودداری کرده یا از دریافت درمان محروم شده اند. در برخی موارد، حضور نیروهای امنیتی در مراکز درمانی گزارش شده و بازداشت مجروحان مستند گردیده است. این اقدامات خطر مرگ، عوارض و ناتوانی های بلندمدت را به شدت افزایش داده اند.
یافته های پزشکی و پزشکی قانونی:
کارشناسان مستقل پزشکی و پزشکی قانونی که با مجموعه فعالان همکاری داشته اند، مستندات را بررسی و تأیید کرده و مسائل نگران کننده متعددی را شناسایی کرده اند، از جمله:
• شکاف های گسترده شکمی در اجساد زنان
• ضرب وشتم شدید، مثله سازی، و در برخی موارد، سر بریدن
• قرار دادن جمعی چندین جسد در یک کیسه
• سوزاندن شدید اجساد که بررسی پزشکی قانونی را غیرممکن کرده است
تحلیل حقوقی مقدماتی (وضعیت در حال پیگیری):
بر اساس گستره تأییدشده کشتارها و جراحات، شمار معترضان بازداشت و زندانی شده، اعترافات اجباری منتشرشده، پراکندگی جغرافیایی سراسری، و استفاده عامدانه از تسلیحات نظامی علیه غیرنظامیان، مجموعه فعالان بر این باور است که سرکوب خشونت آمیز انجام شده توسط مقامات ایرانی علیه معترضان، احتمالاً به آستانه «جنایت علیه بشریت» مطابق با ماده ۷ اساس نامه رم رسیده است.
تعداد اعمال خشونت مستندشده از آغاز اعتراضات، وقوع آن در تمامی استان ها و بیش از ۲۰۰ شهر، و الگوی عملکرد یکسان نیروهای امنیتی، نشان می دهد که این خشونت ها حمله ای گسترده و نظام مند علیه جمعیت غیرنظامی بوده و در راستای سیاست های دولتی یا در اجرای آن صورت گرفته است.
اعمال زیربنایی که احتمالاً صورت گرفته اند:
قتل:
استفاده مداوم از مهمات جنگی، تیراندازی تک تیراندازها، ساچمه و سلاح های سنگین، نشان دهنده قصد قتل یا حداقل آگاهی از احتمال مرگ به عنوان پیامد قابل پیش بینی است. مجموعه فعالان هم شلیک های هدفمند و هم شلیک های کور به سمت غیرنظامیان، از جمله تیراندازی از فاصله نزدیک و به سمت جمعیت را مستند کرده است، اقداماتی که با هیچ چارچوب قانونی انتظامی سازگار نیستند. با توجه به تعداد ادعاشده قربانیان غیرنظامی در آخر هفته ۸ تا ۹ ژانویه، این کشتارها ممکن است مصداق «قتل عام» باشند.
حبس و آزار و اذیت:
بازداشت های خودسرانه در مقیاس گسترده و هدف قراردادن افراد بر اساس گرایش های سیاسی ممکن است مصداق حبس و آزار و اذیت به عنوان جنایت علیه بشریت باشند.
شکنجه و سایر اعمال غیرانسانی:
الگوی ضرب وشتم، محرومیت از درمان پزشکی، ناپدیدسازی های اجباری، و آسیب شدید جسمی و روانی ممکن است مصداق شکنجه و دیگر اعمال غیرانسانی باشند. با توجه به اتکای شناخته شده نیروهای امنیتی بر شکنجه برای سرکوب اعتراضات در ایران، و با وجود قطع ارتباطات، به احتمال قوی اعترافات پخش شده تحت شکنجه های جسمی و روانی اخذ شده اند.
سایر اعمال غیرانسانی:
مثله سازی و بی حرمتی به اجساد ممکن است مصداق اعمال غیرانسانی دیگری باشند که موجب رنج شدید می شوند، از جمله آسیب روانی به خانواده ها و جوامع قربانیان.

دسته بندی ها

• سرکوب تظاهرات
• قتل عام
• جنایات علیه بشریت

انواع تخلف

• حق زندگی و حیات
• آزادی تجمع و انجمن
• ممنوعیت شکنجه یا رفتار یا مجازات ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز
• حقوق کودک

جنایات احتمالی بین المللی

• قتل به عنوان جنایت علیه بشریت
• محو